ỨNG DỤNG CHIẾT XUẤT PHA RẮN (SPE) VÀO PHÂN TÍCH SAPONIN TRONG CÁC CHẾ PHẨM SÂM VIỆT NAM

Tóm tắt

Sâm Việt Nam, còn gọi sâm Ngọc Linh, tên khoa học Panax vietnamensis Ha et Grushv. - Araliaceae, là một loài sâm quý đặc hữu của Việt Nam với thành phần hóa học saponin đặc trưng và tác dụng dược lý đã được chứng minh. Gần đây, để đáp ứng nhu cầu thị trường, sâm Việt Nam được chế biến dưới nhiều dạng chế phẩm khác nhau để làm thuốc hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Để định tính và định lượng saponin trong sâm Việt Nam, Dược điển Việt Nam V (2017) quy định dùng phương pháp sắc ký lớp mỏng và sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC-UV. Tuy nhiên, đối với các sản phẩm phối hợp sâm Việt Nam với các thành phần dược liệu hay tá dược khác, việc phân tích trở nên khó khăn hơn do ngoài saponin các chế phẩm còn chứa một hỗn hợp các chất gồm nhiều thành phần phức tạp với độ hòa tan khác nhau. Phương pháp chiết xuất pha rắn (Solid-Phase Extraction - SPE) đã được giới thiệu như là một giải pháp hiệu quả trong xử lý mẫu giúp làm giàu hợp chất đích và loại tạp để mang lại kết quả phân tích tốt hơn. Trong nghiên cứu này, chúng tôi đã áp dụng SPE C18 xử lý mẫu thử các chế phẩm để định tính các saponin đặc trưng của sâm Việt Nam gồm ginsenosid-Rb₁, ginsenosid-Rd, ginsenosid-Rg₁ và majonosid-R2 bằng phương pháp SKLM và định lượng chúng bằng phương pháp HPLC-UV. Quy trình định lượng saponin trong sâm Việt Nam áp dụng xử lý mẫu bằng SPE đã được thẩm định đạt yêu cầu theo các hướng dẫn của ICH. Tổng hàm lượng 4 saponin ginsenosid-Rb₁ (G-Rb₁), ginsenosid-Rd (G-Rd), ginsenosid-Rg₁ (G-Rg₁) và majonosid-R2 (M-R2) trong chế phẩm bột cao sâm Việt Nam 20% và trà hòa tan sâm Việt Nam lần lượt là 1,86% và 2,01% tính theo khối lượng chế phẩm khan. Kết quả đã chứng minh việc áp dụng SPE vào xử lý mẫu thử không chỉ giúp giải quyết các trở ngại trong quá trình sắc ký do thành phần tá dược trong các chế phẩm gây ra mà còn mang lại tính hiệu quả và ổn định cho quy trình phân tích.